[Gewoon zeggen] SC's impeachment-uitspraak roept meer vragen op dan antwoorden

Met alle respect voor het Hooggerechtshof, maak ik deze opmerkingen over zijn resolutie in de zaak Duterte vs. House of Representatives (GR No. 278353 28 januari 2026) waarin de indiening van de afzettingsklacht tegen vicepresident Sara Duterte ongrondwettelijk werd verklaard.  

Ik stel deze vragen: 

• Was er sprake van rechterlijke overschrijding — een inbreuk — door het Hooggerechtshof op het grondwettelijke domein van een gelijkwaardig orgaan, het Huis van Afgevaardigden? 
• Hoewel de "unanieme" resolutie van het Hooggerechtshof herhaalde dat het opstellen van de regels voor afzetting binnen de exclusieve bevoegdheid van het Huis van Afgevaardigden viel, heeft het Hooggerechtshof in de praktische toepassing van zijn uitspraak in feite een veel ingrijpender realiteit gecreëerd die het grondwettelijke mandaat van het Huis verzwakt? 
• Wanneer het Hof de grenzen van een discretionaire bevoegdheid zo nauw definieert dat de discretie zelf verdwijnt, is dit dan een kwestie van het interpreteren van de Grondwet of oefent het reeds de bevoegdheid uit die het beweert te beperken?

Mijn bescheiden observatie over de recente resolutie van het Hooggerechtshof komt ook in de vorm van vragen omdat het voor mij meer vragen oproept dan antwoorden geeft. Dit zijn de volgende:  

Ten eerste: Wanneer het Hooggerechtshof de betekenis van "sessiedagen" herdefinieerde, dicteert dit dan niet de precieze timing en methode waarmee het Huis zijn interne gang van zaken moet beheren, iets wat het beste kan worden overgelaten aan zijn beslissing en wijsheid als een onafhankelijke gelijkwaardige tak van de regering? 

Ten tweede: Toen de Grondwet van 1987 "sessiedagen" niet definieerde, is het dan niet meer consistent met de rede om te concluderen dat deze weglating bedoeld was om het flexibel te maken, zodat het departement dat er het meest door wordt beïnvloed — het Huis van Afgevaardigden — zelf de regels kan opstellen die hun reikwijdte definiëren en daarom de flexibiliteit zal hebben om ze van tijd tot tijd, van generatie tot generatie, aan te passen naargelang de behoefte ontstaat?  

Ten derde: Door precies voor te schrijven hoe en wanneer bewijs beschikbaar moet worden gesteld aan leden van het Huis, wordt hiermee in feite de operaties van een gelijkwaardig orgaan gestuurd? 

Ten vierde: Is de manier waarop bewijs binnen het Huis wordt verspreid en bestudeerd niet een operationele richtlijn die het vermogen van het Huis beperkt om zijn eigen interne beraadslagingsprocedure te bepalen?

Ten vijfde: Door de telling te versnellen via een kalenderdagdefinitie, wordt het Huis hierdoor niet gedwongen tot een tijdlijn waarmee het niet heeft ingestemd en wordt daarmee het tempo en de stroom gecontroleerd van de manier waarop de wetgever moet handelen zoals voorgeschreven door de Grondwet?

Ten zesde: Heeft het Hooggerechtshof onbedoeld gesignaleerd dat geen enkel aspect van de wetgevingsprocedure veilig is voor rechterlijke controle onder het mom van het beschermen van de grenzen van de Grondwet?

OOK OP RAPPLER

• Lees artikelen van afzetting tegen Sara Duterte, geannoteerd en uitgelegd
• Waarom het afzetten van Marcos of VP Sara zojuist moeilijker werd
• Het is definitief, Sara Duterte afzetting is 'ongrondwettelijk.' Hier is waarom.
• Progressieve leiders van het maatschappelijk middenveld dienen opnieuw afzettingsklachten in tegen Sara Duterte
• Rappler Recap: Wat zijn de kansen van nieuwe afzettingsklachten tegen Sara Duterte?

Ik heb de resolutie over het verzoek tot heroverweging en de hoofdbeslissing opnieuw gelezen. Ik merkte op dat in de oorspronkelijke beslissing het Hooggerechtshof naar mijn mening reeds erkende — op zijn minst impliciet — dat de klachten binnen de voorgeschreven periode waren ingediend. Het leek mij niet dat het definiëren van de betekenis van "sessiedagen" een hoofdkwestie was. Maar in de resolutie van het verzoek tot heroverweging heeft het Hooggerechtshof plotseling een herdefinitie gemaakt en leek te hebben gezegd dat de periode reeds verstreken was. Heb ik ongelijk in deze waardering?

Ik merkte ook op dat het Hooggerechtshof zijn verklaring in de oorspronkelijke beslissing niet heeft verduidelijkt waarin stond: "Leden van collegiale organen KUNNEN NIET VERANTWOORDELIJK worden gehouden voor enige afzetting op basis van de beslissingen van de collegiale organen als geheel, vooral als deze beslissingen betrekking hebben op hun beslissingsprerogatieven." Is er een uitdrukkelijke juridische en grondwettelijke basis voor immuniteit simpelweg omdat een beslissing werd genomen door een collegiaal orgaan zoals het Hooggerechtshof?

Maar het Hooggerechtshof heeft gesproken. Ik geloof echter niet dat deze beslissing immuun is voor kritisch debat vanwege het verstrekkende effect op de doctrine van scheiding der machten en op onze democratie. Magistraten zijn ook feilbare mannen en vrouwen. Een afgesloten rechterlijke macht die is vrijgesteld van kritisch onderzoek behoort tot een vervlogen tijdperk. Voormalig rechter van het Amerikaanse Hooggerechtshof Brewer zei het perfect:

"Het is een vergissing te veronderstellen dat het Hooggerechtshof wordt geëerd of geholpen door te worden aangesproken als verheven boven kritiek. Integendeel, het leven en karakter van zijn rechters zouden het object moeten zijn van constante waakzaamheid door iedereen, en zijn oordelen onderworpen aan de vrijste kritiek. De tijd is voorbij in de geschiedenis van de wereld dat een levend mens of groep mensen op een voetstuk kan worden geplaatst en versierd met een aureool. Waar, veel kritiek kan, net als hun auteurs, verstoken zijn van goede smaak, maar beter alle soorten kritiek dan helemaal geen kritiek. Het stromende water zit vol leven en gezondheid; alleen in het stille water is er stagnatie en dood." (Government by Injunction, 15 Nat'l Corp. Rep. 848,849)  

En als rechtenprofessor en voormalig decaan zal ik er zeker voor zorgen dat mijn rechtenstudenten, in de context van academisch discours, blijven debatteren over controversiële beslissingen. – Rappler.com

Mel Sta. Maria is voormalig decaan van het Far Eastern University (FEU) Institute of Law. Hij doceert recht aan FEU en de Ateneo School of Law, presenteert shows op zowel radio als Youtube, en heeft verschillende boeken geschreven over recht, politiek en actuele gebeurtenissen.